1.Viêm bang quang cấp theo Y học hiện đại

Viêm bàng quang cấp là tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính tại bàng quang. Bệnh thường gặp ở nữ nhiều hơn nam với tỷ lệ nữ/nam là 9/1.

Nguyên nhân gây bệnh do vi khuẩn Gram âm chiếm khoảng 90%, vi khuẩn Gram dương chiếm khoảng 10%. Một số nguyên nhân thuận lợi ở những người phì đại lành tính hoặc u tuyến tiền liệt, sỏi, u bàng quang, hẹp niệu đạo, hẹp bao qui đầu, đái tháo đường, có thai, những người đặt sonde dẫn lưu bàng quang hoặc can thiệp bàng quang, niệu đạo.

Biểu hiện lâm sàng thường có hội chứng bàng quang rõ với đái buốt, đái rắt, có thể có đái máu, đái mủ ở cuối bãi. Đôi khi triệu chứng không điển hình, chỉ có nóng rát khi đi tiểu hoặc đái rắt.Xét nghiệm nước tiểu có bạch cầu niệu và vi khuẩn niệu.
Nguyên tắc điều trị chung của y học hiện đại dùng các thuốc kháng sinh chống nhiễm khuẩn, loại bỏ nguyên nhân thuận lợi và điều trị dự phòng tái phát.

Đối với thể viêm bàng quang cấp thông thường bệnh thường khỏi hẳn sau một liệu trình kháng sinh ngắn phù hợp. Tuy nhiên vi khuẩn vẫn có khả năng ngược dòng lên niệu quản, bể thận, thận gây viêm thận, bể thận cấp, một tình trạng cấp cứu nội khoa. Bệnh cũng có thể tái phát.Nếu viêm tái phát từ 4 lần trở lên trong 1 năm thì cần có thái độ điều trị dự phòng. Khi viêm kéo dài hoặc hay tái phát để lại nhiều sẹo xơ được chẩn đoán là viêm bàng quang mạn tính.

Theo y học cổ truyền viêm bàng quang thuộc chứng Ngũ lâm. Nguyên nhân do thấp nhiệt phạm vào cơ thể gây ra bệnh cấp tính, nếu bẩm tố âm hư hay huyết nhiệt tiếp tục tồn tại gây bệnh mạn tính. Pháp điều trị là thanh trừ thấp nhiệt, lợi niệu.

2.Các vị thuốc nam hay dùng trong điều trị viêm bàng quang

Bông mã đề thuốc quý chữa bệnh đường tiết niệu

+Các vị thuốc thanh nhiệt giải độc, trừ thấp hay dùng như Bồ Công Anh, Kim Ngân Hoa, Sài Đất, Giấp Cá, Hoàng Liên, Hoàng Bá… Đây là những vị thuốc đã được nghiên cứu trên thực nghiệm có khả năng diệt vi khuẩn Gram âm rất tốt.

+Một số vị thuốc có tác dụng thanh nhiệt lương huyết như Đậu Đen, Rau Má, Chi Tử…

+Các vị thuốc lợi niệu hay dùng như Bạch Mao Căn (rễ cỏ gianh), Bông Mã Đề, Râu Ngô, Cối xay, Mía Dò, Thài Lài Tía…

Điều trị Viêm bàng quang cấp theo YHCT là sự kết hợp của các vị thuốc trên, nếu điều trị độc vị thì ít có hiệu quả và phác đồ điều trị trong viêm bang quang cấp là thanh nhiệt trừ thấp lợi niệu, còn trong viêm bàng quang mạn là tư âm dưỡng thận thanh nhiệt.

3.Các bài thuốc nam hay dùng trong Viêm bàng quang cấp

Bài 1:

Rễ cỏ tranh
Bông mã đề
Đậu đen
 40g
20g
40g
Râu ngô
Củ sả
40g
10g

Bài 2:

Bồ công anh
Rau máChi tửCối xay(lá, quả)Rễ cỏ tranh
20g12g

12g

12g

12g

Bông mã đề
Râu ngô
Cam thảo dâyMía dò
20g
20g
20g20g

Bài 3:

Mã đề
Cối xay (lá, quả)
Rau máRâu ngô
16g
16g
12g12g
Bồ công anh
Thài lài tía
Hạt dành dànhCam thảo dây
20g
12g
12g12g

Bài 4: Cây cối xay cả cành, lá, hoa : 01 nắm to khoảng 20g – 30g, thái nhỏ, sao vàng, sắc uống, ngày uống 02 lần.

– Liều dùng:Dùng một trong các bài thuốc trên, sắc uống ngày 1 thang,ngày uống 02 lần, dùng 5 – 7 ngày.

4.Các bài thuốc trong điều trị Viêm bàng quang mạn

Bài 1:

Thục địa
Sa sâm
Tỳ giảiXa tiền tửNga truật
12g
12g
16g16g12g
Thạch hộc
Ngưu tất
Kim ngân hoaHoàng bá namTạo giác thích
12g
12g
20g12g8g

Bài 2: Bát vị tri bá gia vị

Thuc địa
Sơn thù
Hoài sơnBạch linhNgưu tất
12g
8g
12g12g12g
Trạch tả
Đan bì
Tri mẫuHoàng báXa tiền tử
12g
8g
8g8g10g

– Liều dùng:Dùng một trong các bài thuốc trên, sắc uống ngày 1 thang,ngày uống 2-3 lần, dùng 10-15 ngày.

Thuốc nam điều trị Viêm bàng quang ở nước ta có rất nhiều, mọc hoang ở khắp nơi, dễ thu hái, dễ sử dụng.Trong Viêm bàng quang cấp có thể điều trị đơn thuần bằng thuốc y học cổ truyền, nếu có biểu hiện sốt cao, đi tiểu ra máu cần kết hợp với kháng sinh.Đối với các trường hợp viêm tái phát thì nên dùng thuốc nam dự phòng.

Bên cạnh việc điều trị thuốc, cần điều trị loại bỏ nguyên nhân thuận lợi nếu có thể điều trị được thì mới có tiên lượng tốt.

Để phòng bệnh viêm bàng quang nên uống nhiều nước để tạo sự đào thải nhiều nước tiểu giúp tống vi khuẩn và xác vi khuẩn ra ngoài.Tránh uống cà phê, rượu, tránh ăn các thức ăn cay nóng.

TS.BS Vũ Minh Hoàn

Bệnh viện Đa khoa Y học cổ truyền Hà Nội